Miesięczne archiwum: Luty 2014

Erozja wybrzeża

twelve-apostles-victoria-australia-1387509-mFale zdumiewają swą siłą i potęgą. Siłę uderzającej o brzeg wielkiej fali można porównać ze zrzuceniem 10-tonowej masy na powierzchnię zaledwie l m2. W czasie sztormów fale uderzają z jeszcze większą siłą – bez trudu przesuwają głazy ważące nawet ponad 1000 ton. Nic więc dziwnego, że rzeźbią klify, żłobią w nich groty i jaskinie. Fale wymywają najpierw materiał skalny leżący najniżej, u podnóża klifu czy urwiska.

 

Powyżej powoli powstaje nawis, który z czasem się obrywa, tworząc na plaży rumowisko, nadal poddawane obróbce fal. Formują się coraz drobniejsze, często oszlifowane odłamki. Gdy są wystarczająco małe, ponoszą je prądy płynące wzdłuż wybrzeży. Drobny materiał skalny działa niczym papier ścierny, przyczyniając się do niszczenia następnych części wybrzeży. Podczas tej wędrówki jest nieustannie rozdrabniany, aż w końcu, już jako piasek, zostaje osadzony gdzieś na plażach.

Gigantyczne kości

Nasi starożytni przodkowie często natrafiali na skamieniałości. Nie wiedzieli, jakie jest ich pochodzenie, domyślali się jednak, że są fragmentami zwierząt. Nieraz mieli przeświadczenie, że natrafili na pozostałości jakiejś olbrzymiej istoty człowieczej. W Chinach uważano, że są to kopalne szczątki smoków. Często więc znajdowane kości mielono i sporządzano z nich mikstury lecznicze. Pierwszy opis kości dinozaura pochodzi właśnie z Chin, sprzed 1700 lat.

 

W Europie długo jeszcze nie natrafiono na szczątki tych zwierząt. Dopiero w 1676 r. w jednej z książek pojawił się rysunek czegoś, co mogło przedstawiać końcowy fragment kończyny dinozaura. Nie można tego dziś sprawdzić, ponieważ eksponat ów zaginął. Na początku XIX stulecia na obszarze Ameryki zaczęto odkrywać dziwne, jakby ptasie trójpalczaste ślady. W rzeczywistości były to ślady pozostawione przez małe dinozaury. W Wielkiej Brytanii badania nad dinozaurami zaczęto w latach 20. XIX w. W 1824 r. pojawiła się nazwa „megalozaur” („wielka jaszczurka”), nadana przez Deana Bucklanda dinozaurowi, którego szczękę udało mu się zbadać. Zauważył on, że zęby kopalnego gada bardziej przypominają uzębienie krokodyli niż jaszczurek. W tym samym mniej więcej czasie na kopalne zęby natrafiono w Sussex.

Koniec dinozaurów

dinosaur-1-1018156-mNikt nie wie, dlaczego dinozaury zniknęły. Przez cały ten czas, gdy zasiedlały Ziemię, jedne gatunki wymierały, inne – lepiej przystosowane do warunków – ewoluowały. Żaden z gatunków nie przetrwał całej tej ery. Pod koniec okresu kredy, około 64 min lat temu, dinozaury nagle zniknęły.

 

Uczonych trapi zagadka: jak długo trwał proces ich wymierania? Mogło to nastąpić stosunkowo szybko albo też ciągnąć się nawet milion lat. Na razie nauka nie zna na to pytanie odpowiedzi. W tym samym czasie wymarły też liczne inne gatunki zwierząt, również wielkich. Uważa się, że nic, co miało ponad 8 m długości, nie mogło przetrwać. Przy okazji wymarły także niektóre mniejsze gatunki.