Ewolucja

Wymieranie szczepów

W przyrodzie dochodziło i dochodzi nie tylko do powstawania, ale także do wymieraŹnia gatunków (ekstynkcji). Wymieranie jest zjawiskiem naturalnym i zazwyczaj pozostaje mniej więcej w równowadze ze specjacją (oznacza to, że w danym okresie liczba gatunków w biosferze utrzymuje się na stałym poziomie, a w poszczególnych ekosystemach dochoŹdzi do zastępowania starych gatunków przez nowe). Zdarzały się jednak epizody znacznie podwyższonego tempa wymierania, prowadzące do zauważalnego zubożenia różnorodŹności biologicznej. Nazywamy je wielkimi wymieraniami. W dziejach Ziemi wyróżniono pięć wielkich wymierań, które spowodowały wyginięcie co najmniej połowy gatunków (możliwe, że świat stoi u progu szóstego, tym razem spowodowanego przez człowieka), i wiele mniejszych. Do wymierań dochodzi z różnych przyczyn. Mogą je powodować kosmiczne katastrofy, na przykład 65 milionów lat temu upadek planetoidy lub komety w rejonie dzisiejszej Zatoki Meksykańskiej i półwyspu Jukatan pozostawił krater kilkuŹsetkilometrowej średnicy i zapoczątkował wymieranie kończące erę mezozoiczną. Inną przyczyną wielkich wymierań są epizody szczególnie intensywnego wulkanizmu, pozostaŹwiające olbrzymie pokrywy bazaltowe o powierzchni milionów kilometrów kwadratoŹwych.

Skamieniałości

Do najstarszych metod oznaczania wieku skamieniałości należy stratygrafia. To dział geologii zajmujący się określaniem względnego wieku skał i podziałem dziejów Ziemi. Najstarsze warstwy skał osadowych znajdują się zwykle najniżej. Umożliwia to określenie tak zwanego wieku względnego skał i zawartych w nich skamieniałości: można określić, które szczątki są starsze, a które młodsze. Ponadto geolodzy zauważyli, że pewne formacje skalne w różnych rejonach odznaczają się podobnymi zespołami skamieniałości. W ten sposób, badając skały w różnych miejscach globu i porównując je ze sobą, geolodzy podzieŹlili dzieje Ziemi na kolejne etapy (ery, okresy i epoki geologiczne). Takie zestawianie skał jednego wieku – zawierające skamieniałości przewodnie, czyli szczątki szybko ewoluująŹcych organizmów żyjących tylko w określonym, relatywnie krótkim przedziale czasu, za to o rozległym zasięgu geograficznym – pozwala na przeprowadzenie korelacji warstw z różŹnych obszarów. W ten sposób nie da się natomiast ustalić ich wieku bezwzględnego. czyli stwierdzić, ile lat temu żył dany organizm, którego szczątki odnaleziono. NaŹtomiast większość skamieniałości, które dotrwały do naszych czasów, tkwi niedostępnych dla nas głębi warstw skalnych.

Płeć

Jak wynika z rozważań, w wyniku doboru naturalnego dostosowanie organizmów powinno być optymalizowane, na przykład dane zwierzę roślinożerne powinno mieć jak najbardziej maskujące ubarwienie i być najsprawniejsze pod względem kondycji, by zdołało umknąć drapieżcom, a wszystko to winno się odbyć jak najniższym kosztem energetycznym. W przyrodzie napotykamy jednak oczywiste przykłady pozornie odbiegające od tych oczekiwań. Ogon pawia czy poroże jelenia wymagają poświęcenia znacznych zasobów, a przy tym stanowią obciążenie utrudniające ucieczkę przed drapieżnikiem. Jaskrawe ubarwienie wielu ptaków też demaskuje je przed wrogami. Czyżby działanie doŹboru naturalnego nie mogło wyeliminować tej „niedoskonałości”? Odpowiedź kryje się w samej naturze doboru. Okazuje się, że takie cechy jak okazałość: ozdoby ciała lub barwne upierzenie poprawiają szanse przekazania genów ich posiadłość w stopniu większym, niż obniżają szansę przeżycia do czasu rozrodu. Na ogół samice wybierają samce efekŹtowniejsze. Powodów jest kilka. Przede wszystkim, dorodny samiec jest zapewne zdrowy, nie ma pasożytów i udało mu się do tej pory umknąć drapieżnikom, mimo że jest zauważalny.