Geografia

Szczęśliwe przypadki

Warto wspomnieć, że ósma część zabytków Polski uznanych przez UNESCO znajduje się pod ziemią, a większość polskich jaskiń została odkryta przez przypadek. Chyba najpiękniejsza polska jaskinia – Jaskinia Niedźwiedzia również została odkryta zupełnie niechcący przez robotników poszukujących nowych złóż białego marmuru w kamieniołomie w okolicach Kutna w 1966 roku. W jaskini tej zachowawły się setki kości zwierząt, które żyły w pobliżu jaskini podczas ostatniego zlodowacenia tego obszaru polski. Znaleziono kości wymarłych dawno zwierząt – lwa jaskiniowego, hieny jaskiniowej i niedźwiedzia jaskiniowego. Ponieważ ilość kości niedźiwedzich górowała ponad ilościami kości innych innych zwierząt jaskinię nazwano niedźwiedzią. Jaskinia w roku 1977 została wraz z otaczającym ja terenem uznana za rezerwat przyrody. Jaskinię można zwiedzać od 1983 roku. Przy wejściu urządzono wystawę w nowoczesnym, przeszklonym pawilonie, co odziera trochę jaskinię z jej wrodzonej tajemniczości. Brak tajemniczości rekompensują przepiekne nacieki na ścianach.

Góry, Wyżyny, Niziny, Depresje.

Góry – są to obszary wznoszące się ponad otaczające tereny, o wysokościach większych niż 500 m n.p.m., powstałe pod wpływem działania procesów wewnętrznych (endogenicznych). Charakterystyczną cechą gór jest rzeźba o znacznych różnicach wysokości względnych. Wyróżnia się góry pojedyncze, grzbiety górskie utworzone z kilku wzniesień, pasma górskie składające się z licznych grzbietów górskich oraz łańcuchy górskie stanowiące zespół pasm górskich wraz z rozdzielającymi je dolinami i kotlinami oraz przyległymi pogórzami.

Wyżyny – są to obszary położone przeważnie powyżej 300 m n.p.m. o rzeźbie równinnej lub falistej, często poprzecinane głębokimi dolinami rzecznymi. Zajmują prawie połowę powierzchni lądów. Powstają najczęściej wskutek ruchów lądotwórczych na obszarach o budowie płytowej lub podniesienia starych powierzchni zrównań. Wyżyny leżą między nizinami, czasem u podnóży gór.

Niziny – są niżej położonymi od wyżyn wielkimi formami ukształtowania powierzchni lądów. Zajmują one około 33,5% powierzchni lądowej Ziemi. Niziny to obszary leżące na ogół na wysokości od 0 do 200- 300 m n.p.m. Często występują w strefie wybrzeża jako tzw. niziny nadbrzeżne, będące przedłużeniem szelfu kontynentalnego. Większość nizin powstała wskutek akumulacji osadów w zapadliskach tektonicznych.

Depresje – Na lądach także występują obszary, które położone są poniżej poziomu morza- depresje. Zajmują one 0,7 mln km kwadratowych (około 0,5% powierzchni lądów), a w Europie aż 1m4% powierzchni kontynentu.

Lód w środku lata

Latem, przemierzając szczyty Czerwonych Wierchów, prażąc się w upalnym słońcu zupełnie nie przychodzi nam do głowy, że gdzieś pod szczytem Ciemniaka znajduje się jaskinia wypełniona lodem. Pokrywa lodowa w jaskini nie jest mała, bo ma zazwyczaj około pięciu metrów grubości. W komorze wstępnej, czyli w początkowej części jaskini czasem nocują kozice górskie, dlatego nazwano ją Kozią Kolebą. Z Koziej Koleby do dalszych części jaskini prowadzi mały korytarzyk pokryty lodem. Na końcu lodowego korytarza jest otwór prowadzący dalej w głąb jaskini, ale przejść przez niego da się tylko, gdy pokrywa lodu maleje. Lód utrudnił pierwsze badania i wykonanie planu jaskini. Pierwszymi grotołazami, którzy weszli do jaskini w 1922 roku byli Stefan i Tadeusz Zwolińscy, ale lód uniemożliwił głębszą penetrację jaskini. Dopiero kilkadziesiąt lat później, bo w roku 1950 Stefanowu Zwolińskiemu udło się zbadać jaskinię i narsować jej plan. Na terenie Polski nie ma zbyt wielu lodowych jaskiń, bo tylko nieco ponad dwadzieścia. Lodowa jaskinia w ciemniaku należy do największych, ma około 400 metrów długości i ponad 40 metrów deniwelacji. Niestety, żadna z jaskiń lodowych nie jest otwarta dla turystów. Byłoby to zbyt niebezpieczne, ponieważ prawdopodobieństwo poślizgnięcia się jest bardzo duże, szczególnie bez specjalistycznego sprzętu speleologicznego. Poza tym, duży ruch turystyczny mógłby powodować topnienie lodu, co również jest niepożądanym zjawiskiem.